
Chùm nhãn lồng bóc ra cùi dày, giòn, ngọt thơm. Thìa tương Bần sánh nâu, đậm đà, chấm miếng thịt luộc còn ấm. Miếng bánh cáy dẻo, thơm lạc vừng, nhấm cùng chén trà xanh nóng. Về Hưng Yên, nhiều người muốn mang một món gì đó về, nhưng mua gì để người nhận thật vui, món nào phải ăn ngay, món nào xách đi cả chuyến vẫn nguyên vị? Sáu món dưới đây, mỗi món một dòng, cho anh chị biết ngay.
6 đặc sản Hưng Yên nhất định phải thử:
- Nhãn lồng: quả to, cùi dày, giòn, ngọt thơm; chỉ có vào mùa hè, nên ăn sớm.
- Tương Bần: đỗ tương, nếp cái hoa vàng ủ chum sành, đậm đà; quà dễ mang nhất.
- Bánh dày làng Gàu: nếp giã dẻo; ngon trong ngày, không hợp đi xa.
- Gà Đông Tảo: chân vảy rồng, thịt săn; hầm, luộc, hợp biếu Tết.
- Bánh cáy làng Nguyễn: nếp rang quện gừng, lạc, vừng, mạch nha; ăn với trà nóng, để được lâu.
- Bánh gai Đại Đồng: vỏ lá gai đen, nhân đậu xanh dừa; quà dịp lễ Tết.
Ngoài sáu món này, bài còn nói thêm long nhãn, mật ong hoa nhãn, giò bì Phố Xuôi, cốm Thanh Hương, nước mắm Diêm Điền, canh cá Quỳnh Côi và các món chỉ nên ăn tại chỗ. Trước hết, hai chữ “Hưng Yên” nay đã rộng hơn nhiều anh chị tưởng.
Mục lục
- Hưng Yên Sau Sáp Nhập: Đặc Sản Của Cả Hưng Yên Cũ Và Thái Bình Cũ
- Nhãn Lồng, Long Nhãn Và Mật Ong Hoa Nhãn: Ba Món Từ Vườn Nhãn
- Tương Bần: Gia Vị Làm Quà Dễ Mang Nhất Của Hưng Yên
- Bánh Và Món Làm Quà Từ Hưng Yên Cũ
- Đặc Sản Thái Bình Cũ Nay Thuộc Hưng Yên
- Món Ăn Tại Chỗ Ở Hưng Yên: Từ Bún Thang Lươn Đến Cá Mòi Mùa Xuân
- Em Tổng Hợp Lại Và Tư Vấn: Chọn Đặc Sản Hưng Yên Theo Chuyến Đi Và Người Nhận
- Đặc Sản Hưng Yên: Vài Câu Hỏi Hay Gặp
Hưng Yên Sau Sáp Nhập: Đặc Sản Của Cả Hưng Yên Cũ Và Thái Bình Cũ
Theo Nghị quyết của Quốc hội ngày mười hai tháng Sáu năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, tỉnh Thái Bình hợp nhất với tỉnh Hưng Yên thành tỉnh Hưng Yên mới, chính quyền hai cấp hoạt động từ ngày một tháng Bảy. Nhiều báo đã gọi chung bánh cáy, bánh gai, canh cá của Thái Bình cũ là đặc sản “tỉnh Hưng Yên mới”. Các nguồn vẫn dùng tên huyện, xã cũ, nên bài này cũng ghi theo tên làng. Còn món đầu tiên, cũng là món nổi nhất, từ vườn nhãn.

Nhãn Lồng, Long Nhãn Và Mật Ong Hoa Nhãn: Ba Món Từ Vườn Nhãn
Nhãn là gương mặt quen nhất của Hưng Yên, và từ một cây nhãn đi ra ba món khác nhau: quả tươi, cùi sấy khô và mật ong. Ba món này ăn khác nhau, giữ khác nhau, em đi từng món.

Nhãn lồng tươi: quả mùa hè, ngắn ngày
Nhãn lồng được nhiều nguồn mô tả là quả to, cùi dày, giòn, ngọt thơm. Vùng nhãn hay được nhắc là Phố Hiến, Khoái Châu, Ân Thi, Phù Cừ, Tiên Lữ. Mùa nhãn vào hè, khoảng tháng bảy tháng tám, ngắn chừng một hai tháng. Một nguồn nói lễ hội nhãn lồng năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu tổ chức từ ngày bảy đến chín tháng Tám tại Phố Hiến, anh chị muốn đi đúng dịp thì kiểm lại lịch gần ngày đi.
Chọn nhãn thế nào cho đúng? Một nguồn khuyên: nhãn thật khoảng bốn mươi lăm đến năm mươi quả một ký, đều quả, nặng tay, vỏ vàng nâu tự nhiên, cùi dày khô giòn, và nên nghi ngờ nhãn mang tên Hưng Yên bán trái mùa. Cách bảo quản nhãn tươi em không tìm thấy nguồn, nên anh chị hỏi nơi bán và ăn sớm.

Long nhãn và chè sen long nhãn
Long nhãn là cùi nhãn tách khỏi hạt rồi sấy vàng, dùng nấu chè hạt sen long nhãn, chè đậu xanh hoặc ngâm rượu. Bốn nguồn nhắc chè sen long nhãn, món từng được tương truyền là món tiến vua. Bát chè trong, thơm hạt sen, vị ngọt thanh của cùi nhãn sấy. Hạn dùng của long nhãn em không tìm thấy nguồn.

Mật ong hoa nhãn
Mật ong hoa nhãn, theo bốn nguồn, có màu hổ phách hoặc vàng nâu, ngọt thanh, thơm, hay được mua làm quà. Hoa nhãn nở vào mùa xuân. Các nguồn ghi đợt mật lệch tháng, nên em chỉ nói chung là mùa xuân. Cách chọn mật ong riêng cho hoa nhãn em không có nguồn, anh chị mua ở nơi có địa chỉ rõ.

Tương Bần: Gia Vị Làm Quà Dễ Mang Nhất Của Hưng Yên
Tương Bần được sáu nguồn cùng nói là làm từ đỗ tương, gạo nếp cái hoa vàng và muối, ủ men rồi phơi trong chum sành, ở làng Bần, Mỹ Hào. Tương sánh nâu, đậm đà, chấm thịt luộc, rau luộc, kho cá, kho tép, rim đậu đều hợp. Cầm hũ tương về, bữa cơm nhà nào cũng thêm vị quê.
Một nguồn nói tương làm chủ yếu từ tháng ba đến tháng tám vì cần nắng, phơi chum sành từ hai đến sáu tháng, và để được tới ba năm nếu điều kiện tốt. Cách bảo quản sau khi mở nắp và cách phân biệt tương Bần thật giả em không tìm thấy nguồn. Vì vậy em chỉ khuyên chung: chọn hũ có tem nhãn, ngày sản xuất, hạn dùng rõ, và cất nơi thoáng mát sau khi mở nếu nhà sản xuất không ghi khác.

Bánh Và Món Làm Quà Từ Hưng Yên Cũ
Có món chỉ ngon trong một ngày, có món để được cả tháng. Phân biệt được hai kiểu này là biết chọn quà. Món đầu tiên trong nhóm này là món anh chị nên mua đúng ngày ăn.

Bánh dày làng Gàu: ngon trong ngày, không hợp đi xa
Bánh dày làng Gàu làm từ nếp cái hoa vàng giã dẻo, theo năm nguồn. Có loại chay ăn kèm chả hoặc giò, loại ngọt nhân đỗ xanh dừa đường và loại mặn nhân mỡ đỗ xanh tiêu. Làng Gàu ở xã Cửu Cao, Văn Giang, nay thuộc xã Phụng Công. Bánh hay có trong dịp Tết, cưới hỏi.
Điều ảnh hưởng đến chuyện mua quà: theo một nguồn, bánh chỉ để được khoảng hai mươi giờ mùa nóng, hai mươi tám giờ mùa lạnh, tránh nắng, để nơi thoáng, tủ lạnh đậy kín không quá mười giờ. Hạn ngắn như vậy nên bánh không hợp mang đi xa. Bánh dày giò Lạc Đạo ở Văn Lâm là món khác, kẹp giò hoặc chả, chỉ một nguồn nhắc.

Gà Đông Tảo, giò bì Phố Xuôi, bánh răng bừa và bánh khúc
Gà Đông Tảo ở Khoái Châu được bảy nguồn nhắc: chân to xù xì có vảy “như vảy rồng”, thịt săn. Món hay gặp là chân gà hầm thuốc bắc, gà luộc, xôi gà. Theo một nguồn, gà thuần chủng trưởng thành nặng khoảng ba ký rưỡi đến năm ký rưỡi, chân đỏ to, còn gà lai nhẹ hơn và chân vàng hơn, gà dưới một tháng rất khó phân biệt, nên mua nơi quen biết.
Giò bì Phố Xuôi làm từ bì lợn thái sợi trộn nạc, gói lá chuối, luộc kỹ, giòn dai. Bánh răng bừa ở xã Phụng Công làm từ bột gạo, nhân thịt xào mộc nhĩ, thường dùng cúng rằm, giỗ, Tết, nên ăn nóng. Bánh khúc nhân đỗ xanh, vỏ nếp trộn rau khúc, chủ yếu ăn vặt tại chỗ. Với bốn món này em không tìm thấy hạn dùng.

Đặc Sản Thái Bình Cũ Nay Thuộc Hưng Yên
Nửa còn lại của tỉnh mới cũng có những món quà rất đáng cầm về. Và món đầu tiên là món để được lâu nhất trong cả bài.

Bánh cáy làng Nguyễn: quà để được lâu
Bánh cáy làm từ nếp rang giã dẻo trộn mứt gừng, lạc, vừng, mỡ, mạch nha, ép khuôn rồi cắt miếng, theo bảy nguồn. Làng Nguyễn, xã Nguyên Xá, Đông Hưng cũ, là nơi gắn tên bánh. Bánh được ăn với trà xanh đặc nóng, hay làm quà biếu dịp Tết, cưới, cúng. Ba nguồn nói bánh dễ bảo quản, một nguồn nói để được vài tháng, tránh phơi nắng hoặc hơ lửa.
Có hai chi tiết em không dùng: số hộ làm bánh cáy, vì một nguồn nói khoảng chục hộ, nguồn khác nói khoảng ba trăm hộ, và hạn dùng chính thức, vì chỉ có “vài tháng” từ một nguồn.

Bánh gai Đại Đồng, cốm Thanh Hương và giò chả Tiền Hải
Bánh gai Đại Đồng ở Vũ Thư cũ, được năm nguồn nhắc, có vỏ lá gai trộn bột nếp màu đen, nhân đậu xanh, dừa, mỡ, đường, gói lá chuối rồi hấp, làm quà dịp lễ Tết. Một nguồn nói bánh để được ba đến năm ngày.
Cốm Thanh Hương ở Vũ Thư cũ là cốm thủ công, ăn với chuối hoặc nấu chè, một nguồn ghi ngon vào tháng bảy đến tháng mười âm lịch. Giò chả Tiền Hải được ba nguồn nhắc dùng làm quà và mâm cỗ Tết, giỗ. Hạn dùng của cốm và giò chả em không có nguồn.

Nước mắm Diêm Điền, bánh đa Quỳnh Côi và canh cá Quỳnh Côi
Hai nguồn cùng nói nước mắm Diêm Điền ở Thái Thụy ủ chượp lâu năm từ cá cơm, cá nục và muối biển, hay dùng làm quà. Bánh đa Quỳnh Côi là bánh đa phơi nắng, mua về được, dễ dự trữ, theo hai nguồn.
Canh cá Quỳnh Côi thì khác hẳn: cá rô đồng rán giòn, nấu nước xương hoặc dọc mùng, ăn với bánh đa hoặc bún, thường dùng bữa sáng và ăn tại chỗ. Canh cá rô đồng cũng có ở Hưng Yên cũ nên em không nói riêng của một vùng. Nước mắm và bánh đa, em không tìm thấy hạn dùng cụ thể.

Món Ăn Tại Chỗ Ở Hưng Yên: Từ Bún Thang Lươn Đến Cá Mòi Mùa Xuân
Có những món nghe tên đã thèm, nhưng chỉ ngon khi ăn ngay nơi làm. Bún thang lươn Phố Hiến và chả gà Tiểu Quan ở Khoái Châu được năm nguồn nhắc. Ếch om Phượng Tường ở Tiên Lữ được bốn nguồn nhắc, một nguồn ghi mùa bắt ếch từ khoảng tháng chín tháng mười. Bánh cuốn Phú Thị ở Văn Giang ăn sáng nóng. Cá mòi có mùa xuân, các nguồn ghi tháng hai ba hoặc hai đến tư âm lịch. Chả rươi Kiến Xương từ Thái Bình cũ có mùa vào khoảng tháng chín mười âm lịch.
Các món sống như gỏi nhệch, nộm sứa hay nem chạo Vị Thủy cần ăn ngay tại chỗ. Một nguồn lưu ý nem chạo là món sống, chỉ nên ăn khi người làm có kinh nghiệm. Đọc xong, chọn món nào cho chuyến đi của mình, mục sau em gom lại.

Em Tổng Hợp Lại Và Tư Vấn: Chọn Đặc Sản Hưng Yên Theo Chuyến Đi Và Người Nhận
Một lời nhắc ngắn: em đọc khoảng hai mươi lăm trang báo và trang du lịch để viết bài này. Chỗ nào chỉ một nguồn nói, em ghi rõ, chỗ nào không có nguồn, em nói thẳng là không có. Giá và tên quán hay đổi nên em không ghi. Từ đây, em gom lại thành bảng ngắn rồi tư vấn theo hai tình huống em hay gặp.
| Món | Ăn tại chỗ | Làm quà | Lưu ý khi mang đi |
|---|---|---|---|
| Nhãn lồng | Ăn tươi | Mùa hè | Hỏi bảo quản, ăn sớm |
| Long nhãn, mật ong hoa nhãn | Chè long nhãn | Được | Mua nơi có địa chỉ rõ |
| Tương Bần | Chấm kèm bữa | Dễ mang | Xem tem và hạn dùng |
| Bánh cáy | Với trà nóng | Hợp nhất để để lâu | Tránh nắng, hơ lửa |
| Bánh gai, cốm, giò chả | Được | Dịp lễ Tết | Hỏi hạn dùng |
| Bánh dày làng Gàu | Ngon trong ngày | Không hợp đi xa | Hạn rất ngắn |
| Nước mắm, bánh đa | Kèm bữa | Dễ mang | Gói chống vỡ |
| Gà Đông Tảo | Hầm, luộc | Biếu Tết | Mua nơi quen biết |
| Gỏi, nộm, cá nướng, bún, chả | Chỉ tại chỗ | Không nên | Ăn ngay |

Em tư vấn khi anh chị đi chơi Hưng Yên một hai ngày
Nếu anh chị chỉ có một hai ngày, đừng ôm hết danh sách. Sáng ăn bún thang lươn hoặc bánh cuốn nóng. Trưa thử canh cá rô đồng hoặc chả gà. Mua quà vào chiều cuối, vì nhãn, bánh gai và giò chả đều nên mới. Đi mùa hè thì ưu tiên nhãn và long nhãn, đi mùa xuân thì hỏi cá mòi và mật ong hoa nhãn, đi mùa thu đông thì hỏi cốm và chả rươi. Còn quà biếu cho từng người, mục sau em chia theo người nhận.

Em tư vấn khi anh chị cần chọn quà theo người nhận
Biếu người lớn tuổi, anh chị có thể chọn bánh cáy ăn với trà xanh đặc, vì nguồn nói đây là món hợp người thích trà và để được lâu. Một nguồn cũng gợi ý chè Mét cho người lớn tuổi. Biếu dịp Tết thì bánh cáy, bánh gai Đại Đồng, tương Bần, mật ong hoa nhãn, gà Đông Tảo.
Người thích rượu thì rượu Lạc Đạo ở Văn Lâm, nấu từ nếp cái hoa vàng, một nguồn cảnh báo độ cồn khá cao nên cân nhắc khi biếu người lái xe hoặc người sức khỏe yếu. Đi xa vài ngày đường thì chọn món khô như bánh cáy, bánh đa, tương, nước mắm, và tránh bánh dày làng Gàu, gỏi, nộm.
Nếu anh chị cần thêm một món cất tủ lạnh, ăn ngay khi nhận, Cá Kho Hoàng Thơ, bếp kho cá theo đơn ở thôn Nhân Hậu, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình, có niêu cá kho, nhận về không cần đun lại. Em nói để anh chị biết, không ép chọn. Anh chị xem trang đặt niêu cá kho.

Đặc Sản Hưng Yên: Vài Câu Hỏi Hay Gặp

Hưng Yên có đặc sản gì làm quà? Nhãn lồng, long nhãn, tương Bần, mật ong hoa nhãn, giò bì Phố Xuôi, rượu Lạc Đạo. Từ Thái Bình cũ có bánh cáy, bánh gai Đại Đồng, cốm Thanh Hương, nước mắm Diêm Điền.
Sau sáp nhập, đặc sản Thái Bình có còn tính là đặc sản Hưng Yên không? Có, nhiều báo đã gọi chung là đặc sản tỉnh Hưng Yên mới, dù nguồn vẫn dùng tên địa danh cũ.
Nhãn lồng Hưng Yên mùa nào? Mùa hè, khoảng tháng bảy tháng tám. Các nguồn ghi lệch giữa dương lịch và âm lịch nên em không đưa ngày cụ thể.
Tương Bần làm từ gì? Đỗ tương, gạo nếp cái hoa vàng, muối, ủ men và phơi chum sành, ở làng Bần, Mỹ Hào.
Bánh dày làng Gàu để được bao lâu? Theo một nguồn, khoảng hai mươi giờ mùa nóng và hai mươi tám giờ mùa lạnh. Nên mua trong ngày.
Bánh cáy ăn thế nào? Ăn với trà xanh đặc nóng. Bánh làm từ nếp rang trộn gừng, lạc, vừng, mạch nha, ở làng Nguyễn, Đông Hưng cũ.
Gà Đông Tảo trong đặc sản Hưng Yên ở đâu, ăn thế nào? Ở xã Đông Tảo, Khoái Châu, với chân gà vảy rồng hầm thuốc bắc, gà luộc, xôi gà.
Theo em, về Hưng Yên anh chị chỉ cần nhớ ba việc: món tươi và món theo mùa ăn tại chỗ, món để được lâu thì mua làm quà, và hỏi kỹ hạn dùng trước khi mua.
